"Engels geven in de woestijn"

Het is begin juli, elf uur ‘s avonds, in het Marokkaanse woestijnstadje Zagora. Ik stap uit de taxi

die mij de afgelopen vier uur over de nauwelijks verlichte weg door de vallei van de al decennia geleden drooggevallen rivier de Draa van Ouarzazate naar Zagora heeft gebracht. Een dag eerder, rond half zeven ’s avonds, ben ik vertrokken uit de Noord-Marokkaanse stad Nador. Vijftien uur met de bus naar Marrakech, daarna zes uur met een andere bus over de Atlas naar Ouarzazate. Het is al laat, maar nog erg druk in het centrum van de stad. Langs de hoofdweg, zoals overal in Marokko genoemd naar de koning die Marokko zijn onafhankelijkheid bezorgde, Mohamed V, lopen vrouwen en kinde-ren druk te praten, in de cafés zitten mannen naar voetbal te kijken, het WK voetbal is in zijn beslissende fase beland. Duitsland speelt tegen Italië. Het is nog warm, ongeveer dertig graden, in deze uithoek van Marokko, bijna zevenhonderd kilometer van de hoofdstad. Wat ik nu nog niet weet, in de vijfendertig dagen dat ik hier zal zijn, zal de temperatuur nooit onder de vijfentwintig graden dalen, en overdag zal het regelmatig veertig graden zijn. Het zal tien minuten regenen.

   Ik bel de contactpersoon van de organisatie waarbij ik een vrijwilligersproject ga doen, Chantiers Sociaux Marrocains (CSM). Omdat ik een paar dagen te vroeg ben, verblijf ik eerst een paar dagen bij een van de organisatoren van het project. De andere vrijwilligers komen de dagen daarna binnendruppelen: twee Françaises, een jongen uit België en, als het project al een paar dagen aan de gang is, een meis-je uit Engeland (zie foto). Er wordt een gastgezin gezocht. Ik kom in een supergezellig gezin terecht, vader, moeder en zeven kinderen, in de leeftijd van zeven tot begin twintig (zie foto, met in het midden een oom). Vader is directeur van het lokale lycée, de bovenbouw van de middelbare school. Ze wonen vlakbij de school waar ik Engels ga geven.

    De volgende dag worden we voor het eerst naar de school gebracht. Het is een vaalbruin gebouw, in de klassen staan bankjes die slechts in een maat lijken te worden gemaakt en waar mijn leerlingen zich slechts met moeite in zullen weten te wringen, helaas zit er geen glas meer in de raamkozijnen en daarom zijn ze met vergeelde kranten afgeplakt, er is wel een stopcontact maar geen stroom en het rechterpaneel van het schoolbord kan slechts op zijn plaats worden gehouden door op een speciale manier een prop papier in een van de hoeken van het bord te duwen. Hoe dit te doen heb ik nooit geleerd, maar mijn leerlingen kennen dit gebouw al langer en zijn daar behoorlijk bedreven in geraakt. In mijn klas zitten dertig leerlingen van 08.00 tot 10.00, en ongeveer twintig van 10.00 tot 12.00. De meeste zijn in een van de laatste jaren van het lycée en gaan het komende of het daaropvolgende jaar hun baccalauréat halen, het afsluitende diploma van het voortgezet onderwijs en het toegangsbewijs tot de universiteit. Het is een gemengde klas, meisjes en jongens (zie foto), van de meisjes draagt ongeveer de helft een hoofddoek. Het zijn twee leuke klassen. Ondanks dat ik vrij weinig onderwijservaring heb, heb ik nauwelijks ordeproblemen gekend. Het is alleen een beetje lastig na een groepsopdracht de les weer centraal voort te zetten en het niveauverschil onderling is vrij groot, van vrijwel geen Engels tot vrij behoorlijk. Om iedereen te kunnen laten meedoen, herhaal ik vaak de opdrachten nog eens in het Frans dat in deze regio van Marokko beter wordt gesproken dan Engels.
    Mijn opdracht deze maand: het geven van Engelse conversatieles. Daarvoor heb ik slechts tot mijn beschikking een geaffecteerd Oxford-Engels sprekende docent genaamd mister Jamal, een over-dadige hoeveelheid krijtjes in vele kleuren, het eerdergenoemde schoolbord en een wat verouderde CD-speler (maar ja, geen stroom). Mister Jamal wordt al snel gevreesd omdat hij zeer streng is, en bovendien een control freak. Dat laatste wordt duidelijk uit de verplichting die hij de vrijwilligers oplegt om elke dag in een schriftje te vermelden wat wij in de les gedaan hebben en deze eens in de week te controleren, waarbij zijn tevredenheid over wat er in staat tot uitdrukking komt in een stempel en de opmerking satisfait (tevreden). Daar houden wij ons op grote schaal niet aan, waar-door mister Jamal chagrijnig wordt en ons niet meer zo graag wil helpen. Hét advies aan toekomstige deelnemers aan deze projecten is dus: neem materiaal van thuis mee, zodat je het daar kan gebrui-ken, ga er niet vanuit dat er boeken of schriften voorradig zijn.
    Om een beetje een idee te geven van wat je de hele dag doet: rond 06.30 opstaan, ontbijten. Er is dan nog vrijwel niemand wakker, het is immers vakantie, alleen de kinderen die naar school gaan, gaan mee. 07.45: naar school lopen. Het is altijd weer een verrassing hoeveel leerlingen je aan-treft om 08.00, maar rond 08.30 zijn we meestal helemaal compleet en kunnen we echt beginnen. Bij de start van de les geven twee leerlingen een presentatie, daarnaast volgt meestal een groepsop-dracht en bespreking en tot slot een spelletje. Om tien uur is er een kwartiertje pauze, waarna de tweede les volgt, die duurt van 10.15 tot 11.45. Bij het verlaten van de klas is het al te merken, maar elke dag komt het weer als een verrassing: het is snikheet, de temperatuur is inmiddels ver boven de vijfendertig graden gestegen. Het kwartiertje naar huis lopen is een martelgang. Gelukkig staat daar het middageten al klaar. Veel Marokkaanse gezinnen eten 's middags een tajine, een ronde stoofschotel met vlees, rijst en groente, die je eet met brood, en die zittend op de grond rond de wordt gegeten. In mijn gastgezin eten we aan tafel, vaak rijst, salade en vlees. Op vrijdag is er standaard couscous, vlak na het vrijdaggebed in de moskee. Na het eten begint de lange middag die vanwege de hitte, die het niet verstandig maakt je buiten te begeven, door Marokkanen in het zuiden vooral slapend wordt doorgebracht. Zij die wel een stap buiten deur zetten, zien dat de winkels dicht zijn, het verkeer tot stilstand is gekomen en horen vrijwel niets. Ik kan helaas niet slapen 's middags en bereid 's middags vaak de les voor de volgende dag voor. Om vijf uur komt het leven weer langzaam op gang. In de late middag hebben ik en de klas vaak repetitie voor een toneelstuk, door de leerlingen zelf geschreven in het Engels en uit te voeren tijdens het eindspekta-kel aan het einde van de maand. Het gaat over hoe scholieren in verschillende delen van Marokko omgaan met de problemen die ze in hun omgeving zien, zoals armoede en criminaliteit. Het oefenen van de scènes gaat vrij langzaam, vooral omdat de leerlingen enorm veel kritiek hebben op elkaar. De een kan het nooit goed doen in de ogen van de ander, waarna een discussie ontstaat over waarom het dan niet goed is en wat er dan verbeterd kan worden, waarover de rest van de klas ook wel een mening heeft die dan ook uitgebreid naar voren moet worden gebracht, en we zijn weer een half uur verder. Dit procédé herhaalt zich bij vrijwel alle scènes. Als rond 19.00 de duisternis valt en iedereen weer naar huis gaat, gaan we meestal met het groepje vrijwilligers naar een van de cafés aan de hoofdstraat, waar het druk is tot rond middernacht. De volgende dag begint dit hele programma weer van vooraf aan.
    In de weekenden organiseren de vrijwilligers , de begeleiders of het gastgezin uitstapjes. Een van de weekenden gaan we vanuit Zagora honderd kilometer naar het zuiden, naar M'hamid, waar de weg ophoudt en de woestijn begint. Daarna nog 55 kilometer door de woestijn naar het zuiden, tot vlakbij de Algerijnse grens (die al vele jaren gesloten is). Het landschap onderweg bestaat vooral uit dorre, kale vlaktes van steen, maar op onze bestemming liggen de goudgele zandduinen waar de Sahara om bekend staat. We slapen in een dal tussen de zandduinen en de volgende dag reizen we, overal zand, terug naar Zagora. Een ander weekend gaan ik en het gastgezin naar het dorp waar enkele familieleden van het gezin wonen, enkele kilometers ten zuiden van Zagora, op de weg naar Tamegroute.

    Na vier weken hard werken in een niet altijd even makkelijk klimaat, is er de eindpresentatie van alle klassen. In het Maison des jeunes even buiten Zagora komen alle leerlingen samen. Op het laatste moment wordt de binnenplaats waar het spektakel plaats gaat vinden nog even schoon- en onkruidvrij gemaakt (zie foto's). Het toneelstuk in het Engels is iets te lang en voor het grootste deel van het niet-Engelssprekende publiek niet altijd even begrijpelijk, maar al met al is het wel een succes voor de leerlingen. Ook de andere klassen presenteren zichzelf, de kleinsten met een liedje, de overigen met een toneelstuk. De dag daarna nemen we afscheid van de gastgezinnen die ons de afgelopen maand zo gastvrij hebben ontvangen en nemen we de nachtbus van CTM richting Casablanca. Moe, maar voldaan, om maar even een cliché te gebruiken.
    Ik raad dit vrijwilligersproject aan bij mensen die het leuk vinden om Marokko van binnenuit te leren kennen, door verblijf bij een gastgezin en het lesgeven aan jongeren. Het is een project waarbij veel van je wordt gevraagd, omdat het werk niet ophoudt op het moment dat je de deur van het klaslo-kaal achter je dichttrekt. Daarna is er nog de voorbereiding voor de volgende dag en de eindpresen-tatie en alle verplichtingen in het gastgezin. Bovendien is het belangrijk dat je op zijn minst redelijk Frans spreekt (hoewel het Engelse meisje bijna geen Frans sprak en het toch goed heeft gered). Maar als je hiertoe bereid en in staat bent, zul je de tijd van je leven hebben!

Ben je geinteresseerd in een project in Marokko en wil je er meer over weten, stuur dan een mail naar Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. .